Od kilku miesięcy napięcia między Rosją a krajami Zachodu systematycznie rosną.

W miarę jak konflikt na Ukrainie się przedłuża, a równowaga sił się zaostrza , słowa wypowiedziane niedawno przez Władimira Putina rezonują jako ponure przypomnienie strategicznej rzeczywistości: widmo wojny nuklearnej , jakkolwiek mało prawdopodobne, nie jest już całkowicie nieobecne w dyskursie politycznym .

W tym klimacie międzynarodowych napięć, oświadczenie prezydenta Rosji na forum ekonomicznym budzi niepokój.

Nie jest to ani oficjalne oświadczenie, ani wyraźna groźba, lecz ostrzeżenie wystarczająco jasne i przerażające, by wywołać narastający niepokój w europejskich kancelariach.

Za tymi chłodnymi frazesami kryje się jeszcze bardziej niepokojąca prawda: zdaniem Putina Europa jest bezbronna .

Ale o czym tak naprawdę mówimy? Czy to strategiczne ostrzeżenie, wojna psychologiczna, czy też zawoalowana zapowiedź zbliżającej się zmiany? Niepewność wciąż trwa. A wraz z nią niebezpieczeństwo, które uważaliśmy za należące do innej epoki.

Kiedy słowa Putina sieją wątpliwości i strach

W czerwcu 2024 roku , podczas Międzynarodowego Forum Ekonomicznego w Sankt Petersburgu, Władimir Putin wypowiedział słowa, które dziś rezonują ze szczególną intensywnością. W odpowiedzi na oświadczenie rosyjskiego politologa Siergieja Karaganowa – zwolennika strategii stopniowej eskalacji w kierunku użycia broni jądrowej – prezydent Rosji przemawiał z niepokojącym spokojem, ostrzegając Europejczyków.

Stwierdził:

„Gdyby, nie daj Boże, doszło do ataków, wszyscy powinni zrozumieć, że Rosja ma system wczesnego ostrzegania. Stany Zjednoczone go mają. Europa nie. Jest praktycznie bezbronna ”.

To zdanie, wypowiedziane bez nacisku, wystarczyło, by wywołać szok. Putin nie tylko potwierdził technologiczną przewagę Rosji w wykrywaniu zagrożeń nuklearnych: z chirurgiczną precyzją wskazał na strategiczną podatność Europy.

Kontynuował:

„Europejczycy powinni o tym pomyśleć. Mam jednak nadzieję, że to nigdy nie nastąpi. Nie potrzebujemy tego. Nasze siły konwencjonalne znacznie przewyższają ich ” .

Pod pozorem fałszywej pewności siebie krył się przekaz brzemienny w implikacje. Sugerowanie, że Rosja nie musi używać broni jądrowej, ponieważ posiada już przewagę militarną, oznacza, że ​​może w każdej chwili zmienić swoją doktrynę , jeśli okoliczności tego wymagają.

Niektórzy analitycy uważają, że Putin gra tu znaną melodię: psychologiczny środek odstraszający . Dla innych jednak jest to zimne i wyrachowane ostrzeżenie, sygnał wysłany Zachodowi, by zmusić go do ponownego przemyślenia swojej postawy obronnej.

Czy Europa jest naprawdę bezbronna wobec wojny nuklearnej?

Kiedy Władimir Putin stwierdza, że ​​Europa jest „mniej lub bardziej bezbronna” wobec potencjalnego ataku nuklearnego, nie jest to zwykła prowokacja. To dobitne przypomnienie o obecnych ograniczeniach europejskiego bezpieczeństwa strategicznego. Czy ta podatność jest rzeczywista, czy wyolbrzymiona?

Europa pod amerykańskim parasolem: ryzykowna zależność

W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych i Rosji, tylko dwa kraje europejskie – Francja i Wielka Brytania – posiadają broń jądrową. Jednak żaden z nich nie posiada niezależnego systemu wczesnego ostrzegania , który mógłby konkurować z systemami Waszyngtonu czy Moskwy.

Unia Europejska, jako byt polityczny, jest całkowicie pozbawiona własnych zdolności wykrywania pocisków balistycznych . Kontynent opiera się przede wszystkim na infrastrukturze NATO, a zatem de facto na Stanach Zjednoczonych.

W przypadku konfliktu z piorunami część terytorium Europy mogłaby zostać dotknięta, zanim jeszcze skoordynowana reakcja zostanie podjęta. Właśnie ten rodzaj strategicznej podatności na zagrożenia stara się uwypuklić Putin, podkreślając brak równowagi technologicznej między Wschodem a Zachodem.

Brutalne przebudzenie: Europa dokonuje remilitaryzacji w zawrotnym tempie

W obliczu tego zagrożenia sytuacja się zmienia. NATO, pod przewodnictwem nowego Sekretarza Generalnego Marka Rutte, naciska obecnie na państwa członkowskie, aby przeznaczały do ​​5% swojego PKB na obronność – znacznie powyżej historycznie ustalonego progu 2%.

Niektóre kraje, takie jak Litwa, już zapowiedziały, że do 2026 roku zamierzają osiągnąć poziom 5–6%. Inne, takie jak Francja, Niemcy czy Wielka Brytania, obiecały znaczące zwiększenie wysiłku militarnego już w 2025 roku.

Ta ponowna mobilizacja znajduje również odzwierciedlenie na rynkach finansowych: europejskie firmy zbrojeniowe przeżywają prawdziwą złotą erę. W Niemczech Rheinmetall podwoił swoją kapitalizację rynkową. We Francji akcje Thales również gwałtownie wzrosły. To samo dotyczy włoskiego Leonardo , szwedzkiego Saaba i brytyjskiego BAE Systems .

Ten pęd do zbrojeń, wspierany zamówieniami publicznymi, jest sygnałem strukturalnej transformacji europejskiej postawy obronnej.

Strategia szantażu nuklearnego

Nieprzypadkowo najbardziej alarmujące wypowiedzi prezydenta Rosji pojawiają się zawsze w momentach największego napięcia. To dobrze znana taktyka: szantaż nuklearny , strategia mająca na celu sparaliżowanie decyzji przeciwnika poprzez strach przed katastroficznym scenariuszem.

Za starannie wyważonymi sformułowaniami, takimi jak „nie potrzebujemy tego teraz” lub „Europejczycy powinni się nad tym zastanowić”, Putin wysyła jasny sygnał: Rosja może uderzyć i może to zrobić, jeśli zostaną przekroczone jej granice.

Zachodni eksperci wojskowi, tacy jak brytyjski pułkownik Richard Kemp , były dowódca sił brytyjskich w Afganistanie, regularnie ostrzegają przed ryzykiem asymetrycznej eskalacji . Według niego, gdyby NATO zaangażowało się bardziej bezpośrednio na Ukrainie, Moskwa mogłaby zareagować nie inwazją na pełną skalę, ale ukierunkowanymi atakami, cyberatakami, a nawet aktami sabotażu na terytorium Europy. Wszystkie te działania mają na celu wysłanie sygnału bez natychmiastowego wywołania reakcji na szeroką skalę.

W tym kontekście zagrożenie nuklearne nie jest celem samym w sobie. To ciągły cień, szum tła, który zmusza Zachód do zastanowienia się dwa razy przed podjęciem każdej strategicznej decyzji. Sposób na spowolnienie biegu wydarzeń, podziały, zasianie wątpliwości.

Najgorsze scenariusze: konfrontacja Rosji z NATO

Wyobrażenie sobie wojny nuklearnej nie jest łatwym zadaniem. Oznacza to zanurzenie się w hipotezę, której cała ludzkość starała się uniknąć od 1945 roku. Ale gdy zagrożenia stają się bardziej konkretne, jak te przedstawione przez Władimira Putina, konieczne staje się zmierzenie się z tą możliwością, jakkolwiek nie do pomyślenia by ona nie była.

Instytuty badawcze opracowały modele, jak wyglądałaby konfrontacja nuklearna między Rosją a NATO . Jedną z najczęściej cytowanych symulacji jest ta przeprowadzona w 2022 roku przez Program Nauki i Bezpieczeństwa Globalnego Uniwersytetu Princeton .

Scenariusz, oparty na realistycznych założeniach eskalacji, przewidywał, że tygodniowa wojna nuklearna między Stanami Zjednoczonymi, ich europejskimi sojusznikami i Rosją może pociągnąć za sobą natychmiastową śmierć ponad 360 milionów osób .

Ale rzeź nie skończyła się na pierwszych uderzeniach. Badanie zatytułowane „ Klimatyczne konsekwencje konfliktu nuklearnego” (Nature Food, 2022) szacuje, że konflikt nuklearny na dużą skalę doprowadziłby do globalnej zimy nuklearnej, która doprowadziłaby do śmierci 5–6 miliardów ludzi z głodu w kolejnych miesiącach, z powodu załamania się globalnych systemów rolniczych.

Stolice europejskie – Paryż, Berlin, Londyn, Rzym, Madryt – najprawdopodobniej znalazłyby się wśród priorytetowych celów w przypadku bezpośredniej konfrontacji. Bez niezależnego systemu wczesnego ostrzegania, bez niezależnej strategicznej siatki bezpieczeństwa, kilka dużych miast mogłoby zostać zaatakowanych, zanim ich rządy w ogóle zorientowałyby się, co się dzieje.

Ryzyko nie polega na tym, że jedna ze stron „wygra”. W przypadku wymiany ognia nuklearnego nie byłoby ani zwycięzcy, ani przyszłości.

Oczywiście, te scenariusze są hipotetyczne . Nawet w szczytowym okresie zimnej wojny doktryny odstraszania zapobiegły najgorszemu. Zmieniło się jednak postrzeganie tego, co jest możliwe. Język używany dzisiaj, od Moskwy po Brukselę, częściej niż powinien ociera się o granice.

I to właśnie martwi analityków: nie wola, ale dryf, błąd, reakcja łańcuchowa, której po uruchomieniu nie da się już kontrolować.