Rozmowa z Prof. Aleksandrem Wolszczanem*, odkrywc\u0105 pierwszych planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym<\/p>\n\n\n\n
Ten artyku\u0142 czytasz w ramach bezp\u0142atnego limitu<\/p>\n\n\n\n
Bohdan Paczy\u0144ski twierdzi\u0142, \u017ce dokona\u0142 pan najwi\u0119kszego polskiego odkrycia astronomicznego od czas\u00f3w Kopernika.<\/p>\n\n\n\n
ALEKSANDER WOLSZCZAN: To by\u0142o ju\u017c dosy\u0107 dawno. Profesor Paczy\u0144ski by\u0142 tak znakomitym astronomem i g\u0142\u0119bokim my\u015blicielem, \u017ce nale\u017cy odnosi\u0107 si\u0119 do tego co powiedzia\u0142 z szacunkiem. Niemniej, pewne minimum skromno\u015bci sprawia, \u017ce cz\u0142owiek si\u0119 troch\u0119 wzdraga przed okre\u015bleniem tego rodzaju. Z drugiej strony nie ma sensu bawi\u0107 si\u0119 w skromno\u015b\u0107 fa\u0142szyw\u0105 w tym sensie, \u017ce pierwsze odkrycie planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym to historyczny prze\u0142om i pocz\u0105tek zupe\u0142nie nowej dziedziny astronomii. W perspektywie tych blisko 25 lat, kt\u00f3re min\u0119\u0142y od odkrycia, wida\u0107, jak istotny by\u0142 to moment, jak bardzo rozwin\u0119\u0142a si\u0119 nasza wiedza o egzoplanetach i jak blisko ju\u017c by\u0107 mo\u017ce jeste\u015bmy, znalezienia \u015blad\u00f3w \u017cycia poza naszym systemem planetarnym<\/p>\n\n\n\n
Gwiazdy znacznie masywniejsze ni\u017c nasze S\u0142o\u0144ce – po wypaleniu wodoru, a p\u00f3\u017aniej wszystkich innych pierwiastk\u00f3w a\u017c do \u017celaza – zapadaj\u0105 si\u0119 gwa\u0142townie. Nast\u0119puje implozja, a potem eksplozja, czemu towarzyszy niemal ca\u0142kowite zniszczenie gwiazdy. Pozostaje jej cz\u0119\u015b\u0107 centralna, kt\u00f3ra zamienia si\u0119 w gwiazd\u0119 neutronow\u0105, obiekt o masie rz\u0119du 1,5 masy S\u0142o\u0144ca, o niewielkiej obj\u0119to\u015bci i zarazem niesamowicie wysokiej g\u0119sto\u015bci. Tak powsta\u0142a gwiazda neutronowa wiruje nieprawdopodobnie szybko. Niekt\u00f3re wi\u0105zk\u0105 fal radiowych regularnie omiataj\u0105 Ziemi\u0119 niczym latarnia morska. Najszybsze z nich obracaj\u0105 si\u0119 z okresem ok. 1,5 milisekundy. Je\u015bli masa pierwotnej gwiazdy jest jeszcze wi\u0119ksza, to po zapadni\u0119ciu si\u0119 gwiazdy i eksplozji powstaje czarna dziura. Dzi\u0119ki odkryciu Wolszczana wiemy, \u017ce wok\u00f3\u0142 gwiazd neutronowych, a przypuszczalnie tak\u017ce czarnych dziur, mog\u0105 kr\u0105\u017cy\u0107 planety.<\/p>\n\n\n\n
– Pulsar, to gwiazda neutronowa, kt\u00f3ra wysy\u0142an\u0105 przez siebie wi\u0105zk\u0105 fal radiowych regularnie, niczym latarnia morska \u015bwiat\u0142em, omiata Ziemi\u0119, je\u015bli nasza planeta znajdzie si\u0119 w jego polu widzenia. Owe pulsy radiowe docieraj\u0105 do nas z niezwyk\u0142\u0105 regularno\u015bci\u0105 – pulsary mo\u017cna traktowa\u0107 jako super precyzyjne kosmiczne zegary. Jednak dzia\u0142anie badanego przeze mnie pulsara odbiega\u0142o od tej prawid\u0142owo\u015bci. Zaj\u0119\u0142o mi sporo czasu, \u017ceby przekona\u0107 siebie samego, \u017ceby m\u00f3c stwierdzi\u0107, i\u017c zak\u0142\u00f3cenia w regularno\u015b\u0107 nap\u0142ywania sygna\u0142\u00f3w z PSR 1257+12 spowodowane s\u0105 obecno\u015bci\u0105 okr\u0105\u017caj\u0105cych go planet, kt\u00f3re, bardzo nieznacznie “szarpi\u0105” nim za spraw\u0105 grawitacji. Efekt by\u0142 na tyle ma\u0142y, \u017ce to mog\u0142y by\u0107 tylko planety, a nie np. inna gwiazda zawi\u0105zana z pulsarem grawitacyjnie, tworz\u0105c uk\u0142ad podw\u00f3jny.<\/p>\n\n\n\n
– W spo\u0142eczno\u015bci naukowc\u00f3w istnieje tendencja do pomijania PSR 1257+12 i wskazywania planety 51 Pegasi b, jako pierwszej odkrytej planety pozas\u0142onecznej. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce by\u0142a to pierwsza odnaleziona egzoplaneta kr\u0105\u017c\u0105ca wok\u00f3\u0142 normalnej gwiazdy, podobnej do S\u0142o\u0144ca. Pomijanie mojego odkrycia bierze si\u0119 po prostu st\u0105d, \u017ce planety kr\u0105\u017c\u0105ce wok\u00f3\u0142 gwiazd neutronowych oferuj\u0105 warunki zupe\u0142nie nieprzyjazne, a wr\u0119cz zab\u00f3jcze dla \u017cycia, jakie znamy z Ziemi.<\/p>\n\n\n\n
W \u015brodowisku naukowym by\u0142o te\u017c troch\u0119 oporu, przed przyj\u0119ciem do wiadomo\u015bci, \u017ce pierwsze egzoplanety odnale\u017ali\u015bmy w s\u0105siedztwie pulsara, poniewa\u017c “nie tak mia\u0142o by\u0107”. Przyjmowano za naturalne, \u017ce w pierwszej kolejno\u015bci powinni\u015bmy znale\u017a\u0107 planety okr\u0105\u017caj\u0105ce zwyczajne gwiazdy. Wi\u0119c, kiedy odkryto je wok\u00f3\u0142 pulsara, op\u00f3r cz\u0119\u015bci badaczy by\u0142 pewnego rodzaju naturaln\u0105 reakcj\u0105 psychologiczn\u0105. To bardzo ludzkie i by\u0142o to dobrze widoczne.<\/p>\n\n\n\n
– To zupe\u0142nie dobrze pasuje do tego, czym w istocie te planety s\u0105. One prawie na pewno nie s\u0105 pierwotnymi planetami, kt\u00f3re kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 gwiazdy, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej wybuch\u0142a jako supernowa i utworzy\u0142a gwiazd\u0119 neutronow\u0105. Je\u015bli takie planety istnia\u0142y, to musia\u0142y zosta\u0107 zniszczone przez wybuch supernowej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa z Prof. Aleksandrem Wolszczanem*, odkrywc\u0105 pierwszych planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym Ten artyku\u0142 czytasz w ramach bezp\u0142atnego limitu PAWE\u0141 ZIEMNICKI: Nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c prof. \n [...]<\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":29395,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-29394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29394"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29396,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29394\/revisions\/29396"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}