{"id":26060,"date":"2026-07-22T07:56:04","date_gmt":"2026-07-22T07:56:04","guid":{"rendered":"https:\/\/story24.biz.ua\/?p=26060"},"modified":"2026-07-22T07:56:04","modified_gmt":"2026-07-22T07:56:04","slug":"kiedy-zabrali-mi-wolnosc-nie-moglam-oddychac-czulam-jakby-mi-odcieto-tlen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/story24.biz.ua\/?p=26060","title":{"rendered":"Kiedy zabrali mi wolno\u015b\u0107, nie mog\u0142am oddycha\u0107. Czu\u0142am, jakby mi odci\u0119to tlen"},"content":{"rendered":"\n

Wolno\u015b\u0107 jest dla mnie spe\u0142nieniem wszystkich marze\u0144. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wolno\u015bci nie dostaje si\u0119 na zawsze. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wolno\u015b\u0107 trzeba wypracowa\u0107 w swoim organizmie, traktowa\u0107 z mi\u0142o\u015bci\u0105 i wiedzie\u0107, \u017ce je\u015bli j\u0105 stracimy, mo\u017cemy nie odzyska\u0107 jej nigdy – m\u00f3wi Henryka Krzywonos-Strycharska, sygnatariuszka Porozumie\u0144 Sierpniowych, Kobieta Wolno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"Kiedy<\/a>
Henryka Krzywonos na terenie Stoczni Gda\u0144skiej, sierpie\u0144 1980 r.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Autor: Zdzis\u0142aw Andrzej Fic | Zbiory Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci<\/small><\/p>\n\n\n\n

Czym dla pani jest wolno\u015b\u0107?<\/strong>
Spe\u0142nieniem wszystkich marze\u0144. Doskonale pami\u0119tam czasy, gdy nie mo\u017cna by\u0142o nic zrobi\u0107 bez pozwolenia. Dzisiaj jeste\u015bmy wolni. Mo\u017cemy wyjecha\u0107, gdzie chcemy. Mo\u017cemy nasze dzieci traktowa\u0107 tak, jak trzeba, bez zmuszania ich do zachowania tajemnicy. Jako dziecko zazdro\u015bci\u0142am kole\u017cankom, \u017ce mog\u0105 porozmawia\u0107 z rodzicami. Czu\u0142am, \u017ce prawo do rozmowy tak\u017ce jest wolno\u015bci\u0105. Dlatego moje dzieci uczy\u0142am, \u017ce nie musz\u0105 si\u0119 si\u0119 ba\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Reklama<\/small><\/a><\/p>\n\n\n\n

Co jest jeszcze wa\u017cne?<\/strong>
Solidarno\u015b\u0107. Nie tylko ze swoimi, ale taka mi\u0119dzyludzka  – wobec obcych dzieci i doros\u0142ych.To tkwi g\u0142\u0119boko we mnie. Zawsze, kiedy widz\u0119, \u017ce cokolwiek niepokoj\u0105cego  dzieje si\u0119 na ulicy, w\u0142\u0105czam si\u0119, pomagam.<\/p>\n\n\n\n

Czy w 1980 roku czu\u0142a si\u0119 pani osob\u0105 woln\u0105?<\/strong>
Nie, absolutnie. To si\u0119 zmieni\u0142o dopiero, gdy w sierpniu 1980 r. znalaz\u0142am si\u0119 w Stoczni Gda\u0144skiej. Chocia\u017c nie od razu. Pocz\u0105tkowo by\u0142am wystraszona, bo widzia\u0142am,  \u017ce wydarzenia po zatrzymaniu tramwaju przy Operze Ba\u0142tyckiej i decyzji koleg\u00f3w, \u017ce to ja pojad\u0119 na stoczni\u0119, nie potoczy\u0142y si\u0119 tak, jak sobie to wyobra\u017ca\u0142am. My\u015bla\u0142am, \u017ce gdy pojawi\u0119 si\u0119 w stoczni, przyjm\u0105 mnie z otwartymi r\u0119koma. Powiedz\u0105, jak to fajnie, \u017ce do\u0142\u0105cza jest jeden zak\u0142ad. Tymczasem us\u0142ysza\u0142am przez megafon, \u017ce Lech Wa\u0142\u0119sa zako\u0144czy\u0142 strajk. By\u0142am pe\u0142na strachu. Wiedzia\u0142am, \u017ce je\u015bli wr\u00f3c\u0119 z powrotem do WPK, to nie mam \u017cycia, bo u nas ju\u017c wszyscy strajkowali. Zrobili\u015bmy to dla stoczniowc\u00f3w, wi\u0119c decyzja o przerwaniu strajku by\u0142aby dla nas tragedi\u0105. Wskoczy\u0142am wi\u0119c na w\u00f3zek akumulatorowy i m\u00f3wi\u0142am, jak si\u0119 nazywam, \u017ce jestem z Wojew\u00f3dzkiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego i \u017ceby wr\u00f3ci\u0107 na strajk. Dzisiaj wiem, \u017ce Lech Wa\u0142\u0119sa musia\u0142 podpisa\u0107 porozumienie, poniewa\u017c stoczniowcy dostali 1500 z\u0142 i chcieli wr\u00f3ci\u0107 do dom\u00f3w. Mo\u017ce my\u015bleli, \u017ce nic wi\u0119cej nie wsk\u00f3raj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Strajk w Stoczni Gda\u0144skiej, sierpie\u0144 1980 r. Cz\u0142onkowie Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego, od lewej: Henryka Krzywonos, Anna Walentynowicz, Lech Wa\u0142\u0119sa (fot. Zdzis\u0142aw Andrzej Fic | Zbiory Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powstrzyma\u0142a pani zako\u0144czenie strajku z innymi dzielnymi kobietami – m.in. Ann\u0105 Walentynowicz i Alin\u0105 Pie\u0144kowsk\u0105…<\/strong>
Nie mia\u0142am zielonego poj\u0119cia, \u017ce stan\u0119\u0142y one na innych bramach. Oczywi\u015bcie wiedzia\u0142am, kim s\u0105 te bardzo odwa\u017cne kobiety, kt\u00f3rych imiona, nazwiska, a nawet adresy pojawia\u0142y si\u0119 w ulotkach, ale nigdy ich nie widzia\u0142am na oczy. P\u00f3\u017aniej przyszli do mnie Lech Wa\u0142\u0119sa i Bogdan Borusewicz i zapad\u0142a decyzja o strajku solidarno\u015bciowym. Wesz\u0142am do Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego. A nadziej\u0119, \u017ce to si\u0119 rozleje poza stoczni\u0119 poczu\u0142am 16 sierpnia, kiedy wraz z Bogdanem Lisem i Florianem Wi\u015bniewskim poszli\u015bmy z list\u0105 \u017c\u0105da\u0144 do wojewody gda\u0144skiego, poprosi\u0107 stron\u0119 rz\u0105dow\u0105 o to, \u017ceby do nas przyszli i z nami rozmawiali. Wyrazili zgod\u0119, a my ju\u017c wiedzieli\u015bmy, \u017ce nie mo\u017cemy odpu\u015bci\u0107 naszych \u017c\u0105da\u0144. Ani jednego s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n

Czy po zako\u0144czeniu strajk\u00f3w poczuli\u015bcie, \u017ce wolno\u015b\u0107 zosta\u0142a wywalczona?<\/strong>
Ca\u0142y czas utrzymywa\u0142 si\u0119  niepok\u00f3j. Trwa\u0142o to do listopada 1980 r., kiedy wreszcie S\u0105d Wojew\u00f3dzki w Warszawie zarejestrowa\u0142 NSZZ Solidarno\u015b\u0107. Pami\u0119tam, jak jechali\u015bmy zarejestrowa\u0107 zwi\u0105zek i po drodze zatrzymywa\u0142a nas milicja. Robili tak, by\u015bmy wiedzieli, \u017ce tej wolno\u015bci jeszcze nie ma. Ale ju\u017c samo zarejestrowanie zwi\u0105zku w s\u0105dzie by\u0142o \u015bwi\u0119tem. Cieszyli\u015bmy  si\u0119 nawet bardziej, ni\u017c 31 sierpnia. Mieli\u015bmy poczucie, \u017ce nam nic nie zrobi\u0105.  Przed og\u0142oszeniem stanu wojennego siedzieli\u015bmy w biurze Joanny Gwiazdy. Us\u0142yszeli\u015bmy o donosie, \u017ce co\u015b szykuje si\u0119 w Warszawie. Jaki\u015b strajk wymierzony w Solidarno\u015b\u0107. Powiedzia\u0142am, \u017ce to niemo\u017cliwe. Nawet  si\u0119 z tego \u015bmieli\u015bmy. Kiedy nadszed\u0142 13 grudnia 1981 r. i zabrali mi wolno\u015b\u0107, nie mog\u0142am oddycha\u0107. Czu\u0142am jakby mi tlen odci\u0119to.. Wszyscy mieli\u015bmy ogromne uczucie pora\u017cki.<\/p>\n\n\n\n

ZOBACZ R\u00d3WNIE\u017b: Dzieci pokolenia Sierpnia ’80 m\u00f3wi\u0105: Nie wykorzystali\u015bcie wielkiej szansy<\/a><\/h6>\n\n\n\n

W\u0142adze liczy\u0142y na to,  \u017ce si\u0119 za\u0142amiecie.<\/strong>
Paradoksalnie tych pora\u017cek by\u0142o coraz mniej. Stali\u015bmy si\u0119 odwa\u017cniejsi. Cz\u0119\u015bciej wychodzili\u015bmy do ludzi, pokazywali\u015bmy, \u017ce istniejemy, \u017ce nie wszystkich zamkn\u0119li. Koleg\u00f3w internowano, a ja ze Stefanem Lewandowskim zbiera\u0142am pieni\u0105dze. Kupowali\u015bmy r\u00f3\u017cne rzeczy, wysy\u0142ali\u015bmy do internowanych. Liczyli\u015bmy, \u017ce nam nic nie zrobi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zrobili?<\/strong>
No, efekty by\u0142y r\u00f3\u017cne. Nie by\u0142o tak ciekawie, jak si\u0119 tego spodziewali\u015bmy. Na pocz\u0105tku 1982 roku zosta\u0142am mocno pobita, kazano mi opu\u015bci\u0107 Gda\u0144sk, zachorowa\u0142am. Ale do Gda\u0144ska i tak wr\u00f3ci\u0142am.<\/p>\n\n\n\n

Z opozycjonistki sta\u0142a si\u0119 pani mam\u0105 dla tuzina przybranych dzieci. Przy takich obowi\u0105zkach trudno m\u00f3wi\u0107 o wolno\u015bci…<\/strong>
Trzeba by\u0142o swoj\u0105 prac\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b unormowa\u0107. \u017beby dzieci mnie mia\u0142y, ale \u017cebym i ja mia\u0142a tak\u017ce troch\u0119 czasu dla siebie. Nie by\u0142o to \u0142atwe, bo moje dzieci by\u0142y bardzo poszkodowane przez los. A ja chcia\u0142am, by jak najmniej cierpia\u0142y. Kiedy pr\u00f3bowa\u0142am co\u015b poczyta\u0107, zamyka\u0142am si\u0119 w toalecie. Wtedy dzieci przychodzi\u0142y, puka\u0142y.. “Mamo, ju\u017c tylko pi\u0119\u0107 minut” – s\u0142ysza\u0142am. M\u00f3wi\u0142am do m\u0119\u017ca: “Krzysiek, b\u0142agam ci\u0119, daj mi pi\u0119tna\u015bcie minut.” On si\u0119 zgadza\u0142, ale dzieci ju\u017c sta\u0142y za drzwiami i prosi\u0142y o rozmow\u0119, o bycie z nimi. Tak wi\u0119c raczej nie by\u0142o du\u017co tej wolno\u015bci. Chocia\u017c pr\u00f3bowa\u0142am j\u0105 sobie wypracowa\u0107, przekonuj\u0105c dzieci, \u017ce je\u015bli dadz\u0105 mi troch\u0119 czasu, b\u0119dziemy wychodzi\u0107 na wycieczki . W ten spos\u00f3b uczy\u0142am je odpowiedzialno\u015bci, prawda?<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Henryka Krzywonos bra\u0142a udzia\u0142 w posiedzeniu Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego (fot. Zdzis\u0142aw Andrzej Fic | Zbiory Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jak dzisiaj, w czasach niespokojnych, gdy za nasz\u0105 granic\u0105 toczy si\u0119 wojna, powinni\u015bmy m\u00f3wi\u0107 o wolno\u015bci? <\/strong>
Je\u015bli pada pytanie, czy boj\u0119 si\u0119 wojny, bez wahania m\u00f3wi\u0119 – tak, jest we mnie strach. Ka\u017cdy rozs\u0105dny cz\u0142owiek powinien wiedzie\u0107,  \u017ce wojna nie jest gr\u0105 w pi\u0142k\u0119 na boisku. Je\u015bli nas napadn\u0105, b\u0119dziemy musieli  broni\u0107 naszych rodzin, dzieci. Wracaj\u0105 czasy, kiedy \u017cyli\u015bmy z ci\u0105g\u0142ym strachem. Dzia\u0142o si\u0119 co\u015b, na co nie mieli\u015bmy wp\u0142ywu, nie wiedzieli\u015bmy, czy damy sobie rad\u0119, czy nie. Dzisiaj jest ta sama sytuacja. Dzwoni\u0105 i pisz\u0105 do mnie ludzie, pytaj\u0105c, jak to b\u0119dzie. Nikogo nie chc\u0119 straszy\u0107, ale przyznaj\u0119, \u017ce si\u0119 martwi\u0119 jak ka\u017cda mama i babia – o swoje dzieci, wnuki. Jedno jest pewne. Cho\u0107 mam ju\u017c 72 lata, kiedy trzeba b\u0119dzie ludziom pom\u00f3c, zrobi\u0119 to.<\/p>\n\n\n\n

Jak wiele mo\u017cna po\u015bwi\u0119ci\u0107 dla wolno\u015bci? <\/strong>
Bardzo du\u017co. W latach 70. i 80. XX wieku w walce o wolne zwi\u0105zki zawodowe ludzie po\u015bwi\u0119cali swoje \u017cycie, zdrowie, byli bici, trafiali do wi\u0119zie\u0144. To nie jest  fajne, gdy tracisz prac\u0119 albo aresztuj\u0105 ci\u0119 i wyprowadzaj\u0105. Pr\u00f3bowano nam tak\u017ce odebra\u0107 godno\u015b\u0107. Do dzi\u015b pami\u0119tam, jak w komisariacie przy ul. Bia\u0142ej we Wrzeszczu przy otwartych drzwiach toalety sta\u0142 gliniarz, czekaj\u0105c a\u017c si\u0119 za\u0142atwi\u0119. I je\u015bli kto\u015b mi powie, \u017ce to nic, \u017ce przecie\u017c mog\u0142am si\u0119 tym  nie przejmowa\u0107 , odpowiem – to nieprawda. Cz\u0142owiek jest tylko cz\u0142owiekiem. I dlatego nie mo\u017cna dopu\u015bci\u0107, \u017ceby do tego jeszcze kiedykolwiek dosz\u0142o. \u017beby to kiedy\u015b wr\u00f3ci\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Co by pani teraz powiedzia\u0142a m\u0142odemu pokoleniu, kt\u00f3re cz\u0119sto traktuje opowie\u015bci sprzed 40-50 lat jak bajki o \u017belaznym Wilku?<\/strong>
Przede wszystkim – \u017ceby nauczyli si\u0119 solidarno\u015bci mi\u0119dzyludzkiej i \u017ceby kochali sw\u00f3j kraj. Musz\u0105 pami\u0119ta\u0107, \u017ce wolno\u015bci nie dostaje si\u0119 na zawsze. Wolno\u015b\u0107 trzeba wypracowa\u0107 w swoim organizmie, traktowa\u0107 z mi\u0142o\u015bci\u0105 i wiedzie\u0107, \u017ce je\u015bli j\u0105 stracimy, mo\u017cemy nie odzyska\u0107 jej nigdy. Ci m\u0142odzi ludzie te\u017c b\u0119d\u0105 mieli dzieci, te\u017c b\u0119d\u0105 je kocha\u0107, b\u0119d\u0105  gotowi dla nich wiele robi\u0107. Dlatego powinni uczyni\u0107 wszystko, \u017ceby nie utraci\u0107 wolno\u015bci. Nie zrobi\u0107 \u017cadnej g\u0142upoty,  kt\u00f3ra uderzy w ich dzieci, w nich, w ich rodziny. Je\u015bli tego nie zrozumiej\u0105, b\u0119dzie tragiczne. Niekt\u00f3rzy z nich \u015bmiej\u0105 si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy starzy, \u017ce to by\u0142y inne czasy. Ale od starszych ludzi te\u017c mo\u017cna si\u0119 wiele uczy\u0107. Czasem wprowadzaj\u0105c poprawki, by nie pope\u0142nia\u0107 tych samych b\u0142\u0119d\u00f3w, r\u00f3wnocze\u015bnie wykorzystuj\u0105c ich do\u015bwiadczenia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107 jest dla mnie spe\u0142nieniem wszystkich marze\u0144. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wolno\u015bci nie dostaje si\u0119 na zawsze. Wolno\u015b\u0107 trzeba wypracowa\u0107 w swoim organizmie, traktowa\u0107 \n [...]<\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-26060","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26060","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26060"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26061,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26060\/revisions\/26061"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/story24.biz.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}